Arşivlik / Sayı 3

Kütüphane Özel Arşivler Koleksiyonuna Yeni Bağışlar: Yeter Göksu Özel Arşivi / Füsun Ertuğ 

22 yaşındaki Yeter Göksu, Uppsala Üniversitesi Radyokarbon Laboratuvarında deney yaparken, 1965.

Fizikçi Hayriye Yeter Göksu ile, bir arkeoloji öğrencisi olarak Elazığ’ın İmamoğlu Köyü’nde tanışmıştım. 1970’lerde Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nin organize ettiği Keban Barajı Kurtarma kazılarından ikisi, Elazığ’da Altınova’da, İstanbul Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Ufuk Esin yürütücülüğünde Tepecik ve İmamoğlu höyüklerinde yapılmaktaydı. Göksu, 1972-1973 yıllarında akar suyu- elektriği olmayan bir köyde kalan kazı ekibimize radyokarbonla yaş tayini, obsidiyen analizleri gibi konularda konferanslar vermiş, ODTÜ Arkeometri Laboratuvarı’nda analiz etmek üzere örnekler almıştı. 1974’de Prof. Esin’in yolladığı son örnekleri Ankara’da kendisine teslim etme görevi de bana verilmiş, ODTÜ’deki laboratuvarını görme şansına kavuşmuştum. Türkiye’deki ilk Radyokarbon Laboratuvarı’nı kuran, ülkemizde bu dalı geliştiren kadın olarak üzerimde çok derin bir etki bırakmıştı. Yakın çevremde tanıdığım Halet Çambel, Ufuk Esin, Josephine Powell, Ayşe Erzan gibi güçlü, bağımsız kadınlar listeme eklenmişti.

Kendisini, 2024’ün son aylarında Ankara’daki evinde, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’na bağışladığı arşivini almak üzere ziyaret ettim. 50 yıl sonra ortak dostlarımız aracılığıyla uzaktan izini sürdüğüm bu güzel, güçlü kadının sıcak, sevecen, cömert yanıyla tanıştım.

Göksu’nun, Chernobyl’de doz ölçüm çalışması sırasında çekilmiş bir resmi, 1988.

Yeter Göksu’nun bilimsel başarılarını belgeleyen, yayınlarının, patent ve ödül belgelerinin yanı sıra aile notlarını, görsellerini ve özel yazışmalarını da içeren bu değerli arşivden burada kısaca söz etmek istedim. 1977’de Doç. Dr. Göksu, Adana’da iken evlendiği Prof. Hakkı Boran Ögelman (1940-2011) ve bir grup başka öğretim üyesiyle birlikte, Orta Doğu Teknik Üniversitesi tarafından Adana’da yeni kurulan Çukurova Üniversitesi’nde Temel Bilimlerin geliştirilmesi için görevlendirilir. 1980 askeri darbesinden sonra İlerici Kadınlar Derneği üyesi olduğu gerekçesiyle gözaltına alınır, Adana Kadın Cezaevi’nde 9 aya yakın kaldıktan sonra tahliye edilir, beraat eder, ancak 1402 sayılı yasa ile Üniversiteyle ilişkisi kesilir. 1402 sayılı yasa uyarınca üniversiteyle ilişiği kesilir. Yasa gereği Türkiye’de kamu görevinde çalışması yasaklandığı için yurt dışında çalışma olanakları arar ve 1983 yılında Oxford Üniversitesi Arkeometri laboratuvarında araştırmacı olarak işe başlar. Bu arada daha önce başvurmuş olduğu Alexander von Humboldt busunu kazanarak 1984 yılında Münih’te GSF-Ulusal Çevre ve Sağlık Araştırma Merkezi’nde çalışmaya başlar. Bursun bitiminden sonra da 2008 yılına emekli oluncaya kadar aynı kurumun kadrolu elemanı olarak lüminesans tarihlendirme ve uygulamalı radyasyon konusunda çalışmalarına devam eder. Yüksek lisans ve doktora öğrencisi yetiştirir.

Yeter Göksu’nun karşı ranzası, kendi çizimi.

1986’da Çernobil reaktör kazasından sonra uluslararası bir araştırmacılar grubuyla birlikte 25 yıl boyunca denetlemelere katılır, geriye dönük radyasyon doz  ölçümlemeler konusunda ölçüm teknikleri geliştirir, raporlar yazar ve yüzden fazla yayın yapar. 2008-2010’da Ankara Üniversitesi, Nükleer Bilimler Enstitütüsü’nde geriye dönük radyasyon doz ölçümleri  ve tarihlendirme yapabilecek  Termolüminesans, Optik Uyarımlı Lüminesans ve Elektron Spin Resonans laboratuvarlarının  kuruluşunda çalışır.   Arşivinde, tüm yayınları ve patentlerinin orijinallerinin yanı sıra 2015’de onun onuruna gerçekleştirilen ODTÜ Arkeometri Çalıştayı Bildiriler Kitabı da bulunmaktadır.

Hakkı Ögelman ile hapishane sürecindeki karşılıklı yazışmaları, ‘Görülmüştür’ damgalı mektupları, Türkiye’de darbelerle kesintiye uğratılmış hayatların, sosyal yaşamın, hapishanedeki arşivsiz, tanıksız kadınların sesini, sözünü, gündelik yaşamlarını ilettiği için, Göksu arşivinin en özgün yanlarından birini oluşturur. Kendisinin, ölümünden sonra yayınlanmak üzere bize emanet ettiği mektupları, ilerde Kişisel Verileri Koruma Kanunu kapsamında değerlendirildikten sonra araştırmacılara açılabilir. Diğer veri ve belgelerin ise ön kataloglama çalışmaları yapılmaktadır. Kütüphane koleksiyonlarını zenginleştiren bu değerli arşiv bağışı için kendisine teşekkür borçluyuz.

Arşivlik Dijital Bülteni, Marjinal Portel Novelli katkılarıyla hazırlanmaktadır.