Arşivlik / Sayı 6

Hay Gin’den Arşo’ya Hafızanın Defterleri / Nilgün Kıvırcık

Dergiden günlüğe, günlükten nakışa: Hafızanın Defterleri Sergisi açıldı.
Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın yeni projesi kapsamında düzenlenen Hafızanın Defterleri sergisi, küratör Nilgün Kıvırcık ve sanatçı Damla Sandal’ın katkılarıyla 14 Ekim’de Aynalıgeçit Sergi Salonu’nda açıldı. Hay Gin dergisi ile Arşo’nun günlüklerini bir araya getiren sergi, kadınların kamusal ve kişisel kayıtlarına sanat aracılığıyla yeni bir bakış sunuyor. Sergi, 14 Kasım 2026’ya kadar ziyaret edilebilecek.
Kadınlar yaşadıkları dönemi nasıl kayda geçirdiler? Bir derginin sayfalarıyla bir kadının günlük defterleri bugün bize neler anlatıyor? Hafızanın Defterleri sergisi, 1919–1933 yılları arasında İstanbul’da yayımlanan Hay Gin (Ermeni Kadın) dergisi ile Arşo’nun (Arşaluys Donikoğlu) günlüklerini yan yana getirerek Ermeni kadınların kendi dönemlerine bıraktıkları izlerin peşine düşüyor.
Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın CultureCIVIC AB fonu desteğiyle gerçekleştirdiği proje kapsamında hayata geçirilen serginin açılışı, 14 Ekim 2026 tarihinde saat 17.00’de Aynalıgeçit Sergi Salonu’nda gerçekleştirildi. Sergi, bir süreli yayında dile getirilen düşünceler, tartışmalar ve talepler ile gündelik yaşamın kişisel kayıtları arasında bağlantılar kuruyor.

Hay Gin sayfalarında kadınların sesi
Hayganuş Mark’ın öncülüğünde yayımlanan Hay Gin; kadınların eğitimi, çalışma yaşamı, toplumsal konumu ve haklarının yanı sıra Ermeni toplumunun yaşadığı değişimleri de sayfalarına taşıdı. Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı, bağışlar ve sahaflar yoluyla koleksiyonuna kazandırdığı Hay Gin dergisinin 84 özgün sayısını arşivinde korumakta ve araştırmacıların erişimine sunmaktadır.
Sergide, bu koleksiyondan seçilen özgün sayıların yanı sıra iki ayrı arşivden sağlanan sayılardan alıntılar, dergi sayılarından alıntılar, farklı konulardaki yazılardan seçmeler ve görseller yer alıyor.

Arşo’nun günlüklerinden nakışa
Serginin bir diğer ayağını oluşturan Arşo’nun günlükleri, kişisel gözlemlere, gündelik yaşama ve hatırlamanın daha özel bir alanına açılıyor. Sanatçı Damla Sandal, bu defterlerden seçilen bazı sayfa ve görselleri nakışla yeniden yorumluyor. Yazılı belgelerin el emeğiyle yeniden ele alınması, günlükleri serginin görsel anlatısının da bir parçasına dönüştürüyor.
Dergi, günlük, yazı ve sanat üretimini aynı mekânda buluşturan Hafızanın Defterleri, kadınların bıraktığı farklı kayıt biçimleri arasında yeni bağlantılar kurmayı ve bu belgeleri bugünün izleyicisiyle buluşturmayı amaçlıyor. Sergi, 14 Kasım 2026’ya kadar Aynalıgeçit Sergi Salonu’nda görülebilir.

Projenin bir diğer ayağı Hay Gin içeriklerinin; dergi taramaları, dergi indeks içeriklerinin Türkçe çevirilerinin açık erişime açılmasıydı. Sergi ile aynı zamanda arşivimizde yer alan Hay Gin 84 sayısının tüm içeriğine web sayfamız üzerinde yer alan Katalog Tarama alanından ve aşağıdaki Barkod üzerinden de erişim sağlanabilir.

107 yıl önce, 34 yaşında genç bir kadının, Hayganuş Mark’ın sorumlu yazı işleri müdürü olarak çalıştığı son Ermeni Kadın dergisi Hay Gin, artık Türkçe okurlar için de daha anlaşılır hale gelmiş oldu. Hatırlamanın, yazarak kayda geçirmenin ve günceli belgelemenin gelecek kuşaklar için ne kadar önemli bir kaynak olabileceğine hep birlikte tanıklık ettik. Arşo’nun hayatını, duygularını, fotoğrafları üzerinden anlatma, hatırlanma çabasını gördük onu da unutmadık.

Arşivlik Dijital Bülteni, Marjinal Portel Novelli katkılarıyla hazırlanmaktadır.