Dostluğa Davet Buluşması / Nilgün Kıvırcık
Sevgi Uçan Çubukçu tarafından hazırlanarak, Fatmagül Berktay’a armağan edilen, Birlikte Düşünmek kitabının hazırlanması sürecini kütüphanemizin genel kurul üyeleri de olan iki öznesinden dinlemek üzere 16 Mayıs 2026 Cumartesi günü buluştuk. Derin bir dostluğa, ülkenin geleceğini aydınlatan iki kadının yoldaşlığına tanıklık ettiğimiz bu söyleşide, kütüphanemizin emek verenlerini ve yol arkadaşlarımızı ağırlama fırsatı bulduk.
Kadınların ve görünmez kılınan tüm kesimlerin halinden anlayan, onlarla hem hal olan, egemen olanın dışında olan tüm kesimlerle yoldaşlık kuran, teoride ve pratikte onlarla yürüyen Prof. Dr.Fatmagül Berktay ve Doç. Dr. Sevgi Uçan Çubukçu dayanışma ve dostluk temasına farklı bir perspektiften bakmamızı sağladılar.
Berktay’a göre dostluk, sadece duygusal ve kişisel bir yakınlık değil, Çubukçu’nun ifadesiyle ‘politik bir ilişkisellik formudur’. Dostluk ile Hannah Arendt’in ‘kabile sadakati’ olarak tanımladığı ne pahasına olursa olsun tarafgirlik kavramlarını birbirinden net bir şekilde ayırır. Verilen emirleri sorgusuz sualsiz uygulayan-itaat eden değil; sorgulayan, birlikte düşünen ve birlikte eyleyen bir dostluğa olan ihtiyacın en çok da çağımızın temel ihtiyacı olduğunu önemle vurgular.
Fatmagül Berktay tüm yaşamını istikrarlı bir çabayla, tutkuyla ve ihtimamla haktan, adaletten, demokrasiden yana, hakikatin yanında durarak, yazarak, söyleyerek, eyleyerek geçirmiş bir düşünür. Feminizm, kimlik, sınıf politikaları arasında ilişkisel olanı görerek ve bu bağları anlaşılır kılarak, iktidar dışı bir bakış ile çağına ışık tuttu. Berktay, Ülkemizin düşünsel mirasının derinleşmesini ve eşitlik kavramının geniş kesimlerin gündemine girmesini sağladı. Feminist teoriyi sıradan kadınların gündelik hayatına sokmak için kuramı sadeleştirdi evin içine, hayatımıza soktu. Cini hapsolduğu şişeden çıkardı.
Sevgi Uçan Çubukçu; yıllarca akademi de ve Türkiye’nin ilk kadın araştırmaları merkezinde görev aldıktan sonra, barıştan, adaletten yana tutum aldı. Sivil Toplum örgütlerinin önemli bir destekçisi haline geldi. ‘Birlikte Düşünmek’ kitabını uzun yıllara yayılan bir emek ile hazırladı. Yaptığı her işte olduğu gibi burada da emekle ördüğü ağlarla, çok sayıda düşünürü bir araya getirerek dostluk ve vefa ile bağlı olduğu Fatmagül Berktay’a armağan etti.
Prof. Dr. Berktay ve Doç. Dr. Çubukçu aynı zamanda Kütüphanemizin temel öznelerindendir. Onlar bilgi üretiminin ve tarihin iktidarla en çok kesişen alanlar olduğunun farkındalığı ile feminist tarihçilik ve feminist bilgi üretimi alanına odaklandılar. İçinde oldukları her alanı özgür bir kamusal alana, hiyerarşileri yıkan eşitlikçi bir zemine çevirmeye çalıştılar.
Arendt’e göre bir insan yaşamının ve eylemlerinin anlamı, başkalarının tanıklığı ile dünyaya kaydolur. Hatırlanma ve anlatılma, dünyaya bir iz bırakma imkânı, başkalarının üstleneceği sorumluluğa bağlıdır. [1] Berktay ve Çubukçu’nun çağdaşı ve tanığı olmak, dostluğun politikası üzerine onların düşünce akışını bizzat dinlemek, hepimiz için dönüştürücü, dünyamızı genişleten bir anlamlar evreni ile temas etmemizi de sağlamaktadır. Asıl önemlisi de gelecek nesillere aktarılacak dostluk ve düşünme politikaları konusunda bize sorumluluk yüklemektedir.
İşte bu sorumluluk gereği Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı, UN Women desteği ile Berktay’ın tüm özel arşivini, dijital erişime açarak geleceğe büyük bir miras bırakmıştır. Fatmagül Berktay arşivi, çok sayıda belge türünü bir araya getiren hem akademik hem kamusal hem de kurumsal düzeyde üretimi belgeleyen bütüncül bir yapıya sahiptir. Bu arşiv, yalnızca bireysel bir akademik kariyerin izlerini değil, aynı zamanda Türkiye’de feminist düşüncenin, siyasal teori tartışmalarının ve insan hakları söyleminin gelişim sürecini de tarihsel olarak kayıt altına almaktadır.
Birlikte üreteceğimiz geleceğe umutla, saygı ve dostlukla…
[1] Özekmekçi, M.İnanç,(2026) Politikada bir eşik deneyimi olarak suskunluk, Birlikte Düşünmek, Metis Yayıncılık, s144
Künye: Nilgün Kıvırcık, “Dostluğa Davet Buluşması”, Arşivlik, sy. 5 (Temmuz 2026), https://kadineserleri.org/dostluga-davet-bulusmasi/
Arşivlik Dijital Bülteni, Marjinal Portel Novelli katkılarıyla hazırlanmaktadır.