Kadın Eserleri Kütüphanesi’nin Raflarından Bilgesu Erenus’un Kazı’sı… / Yonca Güneş Yücel
Kazı, Erenus’un Nusaybin’de bir arkeoloji ekibine yönelik bombalı saldırıyı konu alan 27–28 Eylül 1991 tarihli gazete haberlerinden yola çıkarak kurduğu bir roman. Daha başlangıçta arkeolojinin somut alanıyla buluşan “kazı”, roman ilerledikçe bir düşünme ve yazma biçimine dönüşüyor. Erenus’un metinde açıkça işaret ettiği Foucault göndermesinin de eşlik ettiği bir yordam bu: vakayı tek bir açıklamaya kapatmak yerine katmanlarına ayırmak; onu üreten koşullara, geçmişe ve söylemlere bakmak.
1990’lar Türkiye’sini bir dönüşüm hikâyesi içinde ele alan roman, aynı zamanda toplumun biriktirdiği, fosilleştirdiği, çürümeye bıraktığı katmanlarla, yüklerle ve bunlarla yüzleşmenin güçlüğüyle uğraşıyor. Toprağın altındaki uygarlıkların yenilgilerinden ve sömürünün izlerinden kişisel ve toplumsal geçmişlere uzanan kazı, kendi sorularını da beraberinde getiriyor: Kim kazıyor, neden kazıyor, neyi açığa çıkarıyor ve nereden bakıyor? Arkeoloğun öğrencilerine, Erenus’un da aralıklarla okura yönelttiği çağrı, kazıyı bir kendini arama biçimine de dönüştürüyor: “Kazı kendini, başkalarını da kazı, umulmadık, el değmedik güzelliklere ulaşacaksın.” Kazının yönü böylece geçmişe olduğu kadar kazıyı yapanın kendisine de dönüyor.
Merkezde bir erkek arkeolog var; ama bir kahraman değil; bü tüm çelişkileri ve örselenmişlikleriyle kurulmuş bir anti-kahraman. Süreyya, Hayat Çocuk, Vahide Ana, Nilüfer, Ferhunde kendi sesleriyle anlatıya katılırken Erenus kendisinden parçaları karakterlerine dağıtıyor. Bununla da yetinmiyor; doğrudan araya girdiği yerleri Venüs sembolüyle (♀) işaretleyerek kendi sesini ve konumunu metne adeta çapalıyor, kendisini de bu kazının dışında bırakmıyor.
Silahın, şiddetin, öcün, kıyımın ve çürümenin içinden geçen Kazı, bütün bu açmazlara, savrulmalara rağmen başka bir ihtimali aramaktan vazgeçmiyor: umudu, yaşamsal olanı ve hayatı seçme iradesini.
Künye: Yonca Güneş Yücel, “Kadın Eserleri Kütüphanesi’nin Raflarından Bilgesu Erenus’un Kazı’sı…”, Arşivlik, sy. 6 (Kasım 2026), https://kadineserleri.org/kadin-eserleri-kutuphanesinin-raflarindan-bilgesu-erenusun-kazisi
Arşivlik Dijital Bülteni, Marjinal Portel Novelli katkılarıyla hazırlanmaktadır.