Arşivlik / Sayı 5

Komşuluk, Arşiv ve Öğrenciler / Yağmur Yıldırım 

Biricik Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın otuz yılı aşan sürekliliğine, muazzam arşivine ve vakıf ekibinin bu arşivi genişletmek, erişilebilirliğini artırmak için gösterdiği olağanüstü çabaya bir İstanbullu ve araştırmacı olarak çok saygı ve minnet duyuyorum. Çeşitli vesilelerle etkinlikler düzenlediğimiz[1] ve her zaman konukseverlikle kapılarını açan vakfın bilinirliğine, arşivinde yeni keşiflere ve bu arşivden faydalanılarak yeni işler üretilmesine katkıda bulunmayı çok önemsiyorum. Üstelik çalıştığım kurum olan Kadir Has Üniversitesi’nin hemen yanı başında oluşundan ötürü komşuluk bağlarını güçlendirmeyi, gençlerin burasıyla tanışıklığını sağlamayı bir sorumluluk olarak görüyorum. Bu sebeplerle üniversitede yürüttüğüm derslere her dönem vakıf ziyaretlerini ve arşivle ilgili içerikleri dahil ediyorum.
Öğrencilerin İstanbul’un güncel kentsel-kültürel katmanlarını, kültür-sanat ve sivil toplum alanındaki aktörleri tanımasını ve kentle ilgili yaratıcı araştırmaları teşvik etmeyi amaçlayan, tüm lisans bölümlerine açık olan seçmeli “Yolda İstanbul: Sanat ve Tasarımla Şehri Keşfetmek” dersinde her dönem bir haftayı Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’na ayırıyor ve vakfa konuk oluyoruz. Bu ziyaretler, dönem boyunca farklı tematik modüllerle işlenen dersin “kentte araştırma” modülü kapsamında gerçekleşiyor; bu modülde İstanbul’da yaratıcı kent araştırmaları için faydalanabilecekleri farklı ölçek, kapsam ve işleyişte araştırma merkezlerini ve kütüphaneleri ziyaret ediyor, arşivler hakkında bilgi alıyoruz. Modülün sonunda öğrenciler kendilerinin şehirde bir kütüphane veya araştırma merkezi keşfettikleri, arşivini inceleyip kullanıcı profillerini gözlemledikleri, burayı öncesinde ziyaret ettiğimiz mekânlarla karşılaştırmalı olarak tartıştıkları bir ödev hazırlıyorlar.

Beş dönemdir bu işleyişte yürüttüğüm bu dersi alan öğrenciler arasında daha önce Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nı ziyaret etmiş olanın çıkmamış olması -okulun vakfa olan yakınlığı da düşünüldüğünde- benim için çok şaşırtıcı ve bu ziyaretlerin sürekliliği için motive edici oldu. Böylece bu yıl vakıf ziyaretlerini üniversitenin tüm birinci sınıf öğrencilerinin aldığı “Toplumsal Sorumluluk Projesi” sınıflarıma da dahil ettim; bu derste öğrenciler sivil topluma ve sivil toplum kuruluşlarına ilişkin temel düzeyde bilgi ediniyor ve STK paydaşlarımızla birlikte sosyal fayda içerikli projeler yürütüyorlar.

Her ziyarette öğrenciler vakfın tarihi binasına adım atar atmaz çok etkileniyorlar; buranın Türkiye’nin ilk ve tek kadın eserleri kütüphanesi olduğunu ve vakfın kuruluş hikâyesini dinlediklerinde hayretleri ve saygıları daha da artıyor. En şaşırtıcı bulduklarınınsa, sevgili Mahmut Bey’in cömert anlatımıyla dinledikleri Osmanlı dönemi süreli yayınlar arşivi oluşunu dergileri ellerinden bırakamayıp bol bol fotoğraf çekmelerinden anlayabiliyorum. Arap harfleri okuyabilen fakat Türkçe bilmeyen bir öğrencinin heceleyerek okuduğu dergileri, Türkçe konuşan arkadaşlarının İngilizce’ye çevirerek açıkladığı renkli anlar yaşanabiliyor. Bu ilgi bu coğrafyanın kadın hareketi tarihinin hâlen yaygınlaştırılmasına ve yeni feminist tarihler yazmaya ihtiyacı hatırlatıyor; vakfın büyük çabalarla yürüttüğü, Osmanlıca dergilerin Latin harflerine çevirileri ve arşivin dijitalleştirilmesi gibi projelerinin ne kadar kıymetli olduğunu yeniden düşündürüyor.

Dileğim, bu ziyaretlerin yalnızca bir ders deneyimi olarak kalmayıp yeni karşılaşmalara, ortak çalışmalara ve uzun soluklu ilişkilere dönüşmesi. Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın daha çok öğrenci ve kentliyle buluşmasına ve bu buluşmaların yeni üretimlere, işbirliklerine vesile olmasına ufak da olsa katkı sunabildiysem ne mutlu bana. Komşuluk böyle anlam kazanıyor.

Öğretim Görevlisi Dr. Yağmur Yıldırım
Kadir Has Üniversitesi Ortak Dersler Bölümü

[1] Wikimedia Kullanıcı Topluluğu Grubu Türkiye ile 2017-2024 yılları arası mart aylarında Vikimaraton etkinlikleri düzenlemiş, vakfın arşivinden faydalanarak açık bilgi kaynağı Vikipedi’ye kadın biyografileri, feminist hareket, feminist sanat gibi konularda içerik oluşturduğumuz buluşmalar gerçekleştirmiştik. https://kadineserleri.org/vikimaraton-7-mart-2020/

Arşivlik Dijital Bülteni, Marjinal Portel Novelli katkılarıyla hazırlanmaktadır.