Arşivlik / Sayı 6 – Kasım 2026

Yaşadığımız dünyaya, topluma, kendi kişisel yaşamımıza baktığımız yer, bizim kim olduğumuzun ya da kim olmak istediğimizin de ayracıdır aslında. Sadece bu güne bakarak bir gelecek tahayyülü kuramayacağımız gibi hep geçmişe- geleneğe odaklanarak da adil bir geleceği inşa edemeyiz. Arşivler bu bağları kuran, geçmişle gelecek arasındaki köprülerdir. Geçmiş birikimlerin insanlığı taşıdığı bu günlerde, hatalarımızı, kazanımlarımızı, mücadele geleneklerini, normları ve normlardaki değişimleri arşivler üzerinden okur ve o güne dair bir perspektife ve geleceğe dair olası hedeflerimize erişiriz.

Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı 36 yıldır kadın merkezli-feminist bir arşivcilik çalışması yapmakta ve görünmez olanı, unutulanı, yok sayılanı, Simone de Beauvoir’un deyişiyle ‘İkinci Cins’in hafızasını koruyarak geleceğe taşıma gayretini sürdürmektedir. Arşivlik bu çabayı kesişimsel bir perspektifle genişleterek, çevre hareketi, yerel politikalar, beden politikaları, bakım emeği, ötekinin tarihi vb. alanları da kapsayacak şekilde konumlanmakta, içerik üreticilerine, yazarlara ev sahipliği yapmaya devam etmektedir.

Bu sayımızda, Enif Yavuz Dipşar’ın kentin adaleti ve kamucu sosyal politikalar üzerine çok değerli bir yazısını; Ecehan Balta’nın Toprak İklim ve kadın bedeni üzerine ufuk açıcı yazısını Konuk Yazarlar bölümümüzde okuyabilirsiniz. Kasım ayında gerçekleşecek COP31 Zirvesi öncesinde bu önemli perspektiflerin kamusal gündemde hak ettiği yeri kaplamasını umut ediyoruz.

Tarihe Not bölümünde; Deniz Altuntaş’ın Cumhuriyet gazetesi arşivlerinde Kürtaj üzerine yazısını, Elif Demirkaya’nın bakım emeğinin en derin anlamlarıyla yüzleştiren yazısını; Eda Köprü Yılmayan’ın kütüphaneler ve özelde Kadın Eserleri Kütüphanesi ile kurduğu ilişkisel yazısını konuk ediyoruz.

Söyleşi bölümünde, kütüphanemiz Genel Kurul üyesi ve yılmaz emektarı Tülin Tankut ile ‘gazete kupür arşivi’ üzerine Yonca Güneş Yücel konuştu.

Kitap Sırtı bölümümüzde Bilgesu Erenus’un Kazı adlı kitabını, Güncele Bakış bölümünde, kütüphanemiz projesi kapsamında gerçekleşen ‘Hay Gin’den Arşo’ya Hafızanın Defterleri’ sergisi hakkında bir yazıyı okuyucularımızla paylaşıyoruz. 107 yıldan bu güne uzanan bir emek ve aktarım sürecine tanıklık ediyoruz.

Bu sayıda ki görsel eşlikçimiz Eda Çağıl Çağlarırmak’ın gülümseyen, işbirliği ve dayanışmaya atıfta bulunan harika çalışması oldu.

Arşivlik hem geçmişten geleceğe, hem de kuşaklar arası aktarıma aracılık etmeye devam ediyor.

Keyifli okumalar diliyoruz.

Arşivlik Yayın Kurulu

Çizer: Eda Çağıl Çağlarırmak

Özel Alanın Politikası, Kentin Adaleti: Kamucu Sosyal Politika Bağlamında Bakım Emeği ve Eşit Kent İddiası / Enif Yavuz Dipşar

Bir kentin eşitlik iddiası, sunduğu hizmetlerin niceliğiyle değil; kapitalist ve patriyarkal kentsel düzenin görünmez kıldığı emeği, zamanı ve yaşamları ne ölçüde görünür kıldığı ve gözettiğiyle ölçülür. Kadınların omuzlarına yüklenen karşılıksız bakım emeği, ailenin ve yaşamın sürdürülebilirliğini sağlarken beraberinde görünmez zihinsel ve duygusal yükler yaratır; ancak bu emek, kentin ve sermayenin hâkim anlatısının dışında bırakılır.

Toprak, İklim ve Kadın Bedeni: Bir Egemenlik Tarihi / Ecehan Balta 

Arşivler bize yalnızca geçmişte ne olduğunu anlatmaz. Nelerin kaydedilmeye değer görüldüğünü, kimlerin konuşabildiğini, kimlerin ise başkalarının tuttuğu kayıtlarda göründüğünü de anlatır. Haritalar da böyledir. İlk bakışta yalnızca dağları, nehirleri, yolları ve sınırları gösterirler. Oysa bir harita aynı zamanda bir iktidar belgesidir: Kim adlandırmış, kim ölçmüş, kim sınırı çizmiş, neyi kaynak olarak işaretlemiştir?

Kadın Arşivinde Kürtaj: 1965–1983 Cumhuriyet Gazetesi’nde Temsil ve İzler / Deniz Altuntaş

Bu çalışma, Türkiye’de kürtajın yasal dönüşüm sürecini ve basılı medyadaki temsilini Cumhuriyet gazetesi özelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Yazıda; 1965 ve 1983 yıllarında gerçekleşen hukuki düzenlemelerin basındaki yansımaları ele alınarak, konunun siyasi ve toplumsal arka planı görünür kılınmaya çalışılmaktadır.

Çalışmanın kapsamını; nüfus planlamasının kabulüyle tıbbi zorunluluk haricindeki kürtajın yasak kabul edildiği 1965 yılından, isteğe bağlı kürtajın yasallaştığı 1983 yılına kadar olan medyadaki temsiller oluşturmaktadır. 

Nezihe Muhiddin Tarihe Nasıl Yazıldı?: Arşivde Kadını Aramak / Eda Köprü Yılmayan

Nezihe Muhiddin ve Erken Cumhuriyet tarihi üzerine araştırmam kadınların yazdığı metinleri okumamla başladı. Bir yandan kadın tarih yazımına yönelik araştırmaları okuyor bir yandan da kadın otobiyografilerini inceliyordum. 

Halide Edib’in Mor Salkımlı Ev’i, Nezihe Muhiddin’in Türk Kadını, Suat Derviş’in tamamlayamadığı otobiyografisi Anılar, Paramparça, Halide Nusret Zorlutuna’nın Bir Devrin Romanı, Samiha Ayverdi’nin Bir Dünyadan Bir Dünyaya ve Ne İdik Ne Olduk kitapları, Sabiha Sertel’in Roman Gibi’si, Mina Urgan’ın Bir Dinozorun Anıları isimli otobiyografisi, çalışmama ilham veren kitaplar oldu.

Bakım Veren Perspektifinden Arşiv Oluşturma Denemeleri * / Elif Demirkaya

2022 yılının sonunda annemin akciğer kanseri olduğunu öğrendik. Onun tek çocuğu benim ve bakımını üstlendim. Önce açık ameliyatla akciğerinin bir lobu alındı, ardından kemoterapi ve radyoterapi geldi. Neye uğradığımızı şaşırdık. Bir yandan, annemin bedeninin aldığı bu yeni hâl ona çok ağır geliyordu; diğer yandan, ilişkimiz değişmişti ve buna uyum sağlamamız gerekiyordu. Annemin sağlık durumunu takip edebilmek için zihnime yükleniyordum, kafamda açık kalan sonsuz sekme içinde kayboluyordum. İşlevselliğimi sürdürebilmek amacıyla kayıt tutmaya başladım.

Tülin Tankut’la Gazete Kupür Arşivinin Geleceği: Kadınlar Belleğini Nasıl Koruyacak? / Yonca Güneş Yücel

Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın genel kurul üyelerinden, gönüllülerinden, yazar Tülin Tankut’la gazete kupürlerinin kadın tarihi açısından önemini, dijitalleşmenin imkânlarını ve kadınların belleğini korumada insan emeğinin yerini konuştuk.

Kadın Eserleri Kütüphanesi’nin Raflarından Bilgesu Erenus’un Kazı’sı… / Yonca Güneş Yücel

Kazı, Erenus’un Nusaybin’de bir arkeoloji ekibine yönelik bombalı saldırıyı konu alan 27–28 Eylül 1991 tarihli gazete haberlerinden yola çıkarak kurduğu bir roman. Daha başlangıçta arkeolojinin somut alanıyla buluşan “kazı”, roman ilerledikçe bir düşünme ve yazma biçimine dönüşüyor. Erenus’un metinde açıkça işaret ettiği Foucault göndermesinin de eşlik ettiği bir yordam bu: vakayı tek bir açıklamaya kapatmak yerine katmanlarına ayırmak; onu üreten koşullara, geçmişe ve söylemlere bakmak.

Hay Gin’den Arşo’ya Hafızanın Defterleri / Nilgün Kıvırcık

Dergiden günlüğe, günlükten nakışa: Hafızanın Defterleri Sergisi açıldı. Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın yeni projesi kapsamında düzenlenen Hafızanın Defterleri sergisi, küratör Nilgün Kıvırcık ve sanatçı Damla Sandal’ın katkılarıyla 14 Ekim’de Aynalıgeçit Sergi Salonu’nda açıldı. Hay Gin dergisi ile Arşo’nun günlüklerini bir araya getiren sergi, kadınların kamusal ve kişisel kayıtlarına sanat aracılığıyla yeni bir bakış sunuyor. Sergi, 14 Kasım 2026’ya kadar ziyaret edilebilecek.

Arşivlik Dijital Bülteni, Marjinal Portel Novelli katkılarıyla hazırlanmaktadır.