Arşivlik / Sayı 5 – Temmuz 2026

Eşitliği merkeze alan anlatıları çoğaltarak, arşivdeki belgeleri ve güncel anlatıları toplumsal belleğe kaynak haline getirme çabamız devam ediyor. Arşivler, kapsadıkları içerikler yoluyla geçmiş hayatların delilleridir. Sivil arşivler ise egemen dışında kalanların anlatı ve hikâyeleri ile karşılaştırmalı bir tarih anlatısının da kaynağını oluşturur.

Kütüphanemizin temel misyonu, arşivcilik politikamızı kapsayıcı bir anlayışla geliştirmektir. Bugün binlerce kadın-akademisyen ve araştırmacı arşivdeki kaynaklarından faydalanarak kadınların özne olduğu tarih yazımına katkı sağlamaktadır. Misyonumuzun gücünün ve gelecek nesiller için öneminin farkındayız. Arşivlik, derin arşiv içeriğimiz ile gelecek hedeflerimiz arasında bir köprü görevi üstleniyor. Geçmiş birikimi, kapsayıcı bir yaklaşımla geliştirerek geleceğe taşıyor. Hakikatin parçalara ayrıldığı ve sanal hakikatlerin yaratıldığı, eşitsizliklerin derinleştiği çağımızda, hafızayı korumaya ve erişilebilir kılmaya çalışıyoruz. Çokluk içinde bir yol bulmak için yarattığımız derinlikli içerikteki arşivlerimize ve kültürel birikimimize yaslanıyoruz.

Arşivlik 5. Sayısında, güncele ve hakikate ışık tutan çok değerli yazarlara, kütüphane ve arşivimizle temas etmiş akademiden anlatılara, kuşaklar arası aktarımı da odağına alan öğrenci yazılarına, Ermenice yazan kadın yazarlara, yazı dünyasının editör kadınlarına ve daha pek çok konuya alan açtı. Arşivlik, birlikte ürettiğimiz, birbirimizin sesine, sözüne kulak verdiğimiz, birlikte eylemenin yollarını aradığımız bir alan olarak tarihsel belgelere dayanan, eşitlikçi bir geleceği dijital alanda örmek için emek vermeye devam edecektir. Bu sayıdaki yazılara eşlik eden görselimizi Zeynep Özatalay üretti.

Sara Ahmed’in bir sözünden ilham alarak: ‘Feminist bir kulak ile duymak demek kimin duyulmadığını, nasıl duyulmadığımızı duymak demektir. Feminist kulak bir başarıdır. Duymazdan gelinenlere kulak kabartabiliriz, hatta onlardan biri olabiliriz’.

Arşivlik Yayın Kurulu

Çizen: Zeynep Özatalay

Dünyaya Karşı Sorumluluk: Feminist Bakım Etiği ve Politikası  / Fatmagül Berktay

Bugün, dünya çapında, başkasına karşı umursamazlığın kol gezdiği, göçmenler ve tüm dışarıda bırakılanlara karşı düşmanlığın kışkırtıldığı sağ otoriter milliyetçi politikalarla kuşatılmış durumdayız. Bu politikaların zeminini neoliberal ekonomi ve zihniyet oluşturuyor. Neoliberal teorisyenler hep yoksulluğun ve ezilmenin kişinin kendi tercihlerinin sonucu olduğunu ve toplumun birbirinden kopuk, başkasına karşı sorumluluğu olmayan yalıtılmış bireylerden oluştuğunu savundular. Bu zihniyet ve politikalar devletin bakım yükünün tümünü kadınların karşılıksız emeğine yıkmasını kolaylaştırdı ve eşitsiz ataerkil ilişkileri pekiştirdi. İşte feminist bakım politikasının sorunsallaştırdığı tam da bu anlayış ve pratiktir.

Sevginin Sınırları Kim Tarafından Çiziliyor?/ Asuman Bayrak

Bazen bir haber okursunuz ve haberin kendisinden çok içinizde bıraktığı his peşinizi bırakmaz. Geçtiğimiz günlerde bir reklamın kaldırıldığına dair haberi gördüğümde de böyle oldu. Bir kadın, birlikte yaşadığı köpeğinden “oğlum” diye söz ediyordu. Reklamın merkezinde şiddet yoktu, nefret yoktu, ayrımcılık yoktu. Sadece bir sevgi biçimi vardı. Bir insanın, hayatını paylaştığı canlıya duyduğu derin bağlılık… Ama o sevgi biçimi birilerini rahatsız etmişti. O an düşündüğüm şey reklam değildi.

Komşuluk, Arşiv ve Öğrenciler / Yağmur Yıldırım 

Biricik Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın otuz yılı aşan sürekliliğine, muazzam arşivine ve vakıf ekibinin bu arşivi genişletmek, erişilebilirliğini artırmak için gösterdiği olağanüstü çabaya bir İstanbullu ve araştırmacı olarak çok saygı ve minnet duyuyorum. Çeşitli vesilelerle etkinlikler düzenlediğimiz ve her zaman konukseverlikle kapılarını açan vakfın bilinirliğine, arşivinde yeni keşiflere ve bu arşivden faydalanılarak yeni işler üretilmesine katkıda bulunmayı çok önemsiyorum.

Yazmanın ve Yaşamanın Yeni Olasılıkları: Hélène Cixous ve Dişil Yazı / Zeynep Arsan Ozan 

Hélène Cixous’yu, doktora sürecinde aldığım ‘Felsefede Mekan Tartışmaları’ dersi kapsamında okuduğum ‘Rethinking Architecture: A Reader in Cultural Theory’ kitabı vesilesiyle tanıdım. Mekanın felsefesine ilişkin bir derleme olan bu kitaptan her öğrenci birer düşünür seçerek sunum hazırladı. Benim dışımdaki öğrenciler tarafından seçilen postyapısalcı teorisyenler, alanda isimleri çokça duyulan Derrida, Foucault, Deleuze gibi isimlerdi ve hepsi erkekti; zaten Cixous dışında kitap kapsamına alınan kadın düşünür yoktu.

Ataerkil Şiddetin Ortak Paydasında İki Uç: 1980 Sonrası Tiyatroda Eş ve Fahişe Temsilleri / Şennur Türk 

Aralık 2025’te Yeditepe Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü doktora programında savunmasını yaptığım “1980 Sonrası Türk Tiyatrosunda Erkek Yazarların ‘Eş’ ve ‘Fahişe’ Temsilleri” başlıklı tezimi, kadın tarihine ve belleğine ev sahipliği yapan Kadın Eserleri Kütüphanesi’ne bağışlamak benim için çok onur verici. Kadın Eserleri Kütüphanesi ile yolum ilk defa birkaç yıl önce doktora ders sürecimde Nezihe Muhittin hakkında yaptığım araştırmalar sürecinde kesişmişti.

Kadınlar Dünyası: Yeniden – Bir Arşivle Karşılaşmak ve Onunla Diyalog Kurmak / Gülce Esin Yavaş – Gizem Demir 

Kadınlar Dünyası: Yeniden projesi, bir dergiyi yeniden tasarlama fikrinden çok, bir arşivle kurulan karşılaşmanın ürünü olarak ortaya çıktı. Çıkış noktamız oldukça basit ama güçlü bir soruydu: Eğer Osmanlı döneminde yayımlanan Kadınlar Dünyası bugün var olsaydı, nasıl görünür, nasıl konuşur ve kimlere seslenirdi? Bu sorunun peşinden giderken yolumuz Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’na düştü. Burada derginin orijinal sayılarını inceleme fırsatı bulduk.

Filozof Simone Weil: Kendi Gücünün Sınırlarını Zorlayabilmiş Bir Kadın / Tülin Tankut 

Neoliberalizmin derinleştirdiği eşitsizlikler, aşırı bireycilik ve piyasacı yaklaşımlar karşısında son yıllarda alternatif toplum ve etik arayışları yeniden gündeme gelirken, Simone Weil’in düşüncelerine yönelik ilginin de arttığı görülüyor. 1909’da Paris’te doğan Weil, varlıklı Yahudi bir ailenin kızı. Laik ve agnostik olarak yetiştirilmiş, çok zeki ve başarılı bir öğrenci; ama kural tanımayan cinsten, asi karakterli. On yaşında Bolşevikliğini ilan ediyor, on iki yaşında antik Yunanca konusunda dikkat çekici bir yetkinlik sergiliyor. Üniversitede felsefe bölümünü bitirdikten sonra bir kız okulunda öğretmenlik yapıyor.

Hafızayı Devri Daim Kılmak: Beraberce!  / Yonca Güneş Yücel 

Toplumsal Tarih bugün önemli bir eşikte duruyor. Yayın kurulunda çok sayıda kadın tarihçinin yer aldığı, yayın yönetmenliğinin de Özge Ertem’den, Elif Kevser Özer’e devredildiği bir kavşak. Bu geçiş, dönemeç üzerine konuşmak isteriz; elbette bu yolu çeşitli şekillerde bilgi, deneyim ve editoryal hafıza aktarımı olarak okumak da mümkün. Belki de başka türlü. O zaman açalım bir sohbet.

Kaldırımlarda Bir ‘’Avare’’: Sira Vahanyan / Nayiri Büyüksimkeşyan

Aras Yayıncılık’ın okurla buluşturduğu “İstanbullu Ermeni Kadın Yazarlar” serisi, hem edebiyat tarihi hem de feminist literatür açısından büyük bir boşluğu dolduruyor. Seri doğrudan kadın sesine ve kadın yazınına odaklanırken, kadınlık deneyimini ve üretkenliğini görünür kılmayı hedefliyor. Batı Ermenicesi edebiyatının ilk kadın romancısı Sırpuhi Düsap’ın Mayda’sıyla başlayan bu yolculuğu, Sona Der Markaryan’ın Marukyanlar’ı takip etmişti.

Dostluğa Davet Buluşması  / Nilgün Kıvırcık 

Sevgi Uçan Çubukçu tarafından hazırlanarak, Fatmagül Berktay’a armağan edilen, Birlikte Düşünmek kitabının hazırlanması sürecini kütüphanemizin genel kurul üyeleri de olan iki öznesinden dinlemek üzere 16 Mayıs 2026 Cumartesi günü buluştuk. Derin bir dostluğa, ülkenin geleceğini aydınlatan iki kadının yoldaşlığına tanıklık ettiğimiz bu söyleşide, kütüphanemizin emek verenlerini ve yol arkadaşlarımızı ağırlama fırsatı bulduk. Kadınların ve görünmez kılınan tüm kesimlerin halinden anlayan, onlarla hem hal olan, egemen olanın dışında olan tüm kesimlerle yoldaşlık kuran, teoride ve pratikte onlarla yürüyen Prof. Dr.Fatmagül Berktay ve Doç. Dr. Sevgi Uçan Çubukçu dayanışma ve dostluk temasına farklı bir perspektiften bakmamızı sağladılar.

36. Kuruluş Yıldönümü Kutlaması ve ‘Mor Bellek’ Yayını Tanıtımı  / Füsun Ertuğ 

18 Nisan 2026’da Vakfımızın 36. yıldönümü ile Vakfın otuzbeş yıllık kurumsal hafızasının derlemesi olan Mor Bellek yayınını birlikte kutlamak üzere Kütüphane mekanında dostlarla buluştuk. Maltepe Üniversitesi Konservatuvarı öğrencileri olan Selin Kader ve Ahu Ramoğlu adlı genç kemancıların seslendirdikleri Vivaldi parçaları eşliğinde başlayan şenliğimiz, kurucular olarak Aslı Davaz’ın ve benim konuşmalarımın ardından yazar Tülin Tankut’un duygusal konuşmasıyla devam etti. Yönetim Kurulu üyelerinin[1] konuşmalarından sonra Mor Bellek kitabının yazarı, Genel Kurul üyemiz Arzu Karamani Pekin bu yayının yıllara uzanan yazım öyküsünü aktardı.

Arşivlik Dijital Bülteni, Marjinal Portel Novelli katkılarıyla hazırlanmaktadır.