14 Ekim Çarşamba günü saat 17.00’de Aynalıgeçit Sergi Salonu’nda açılan sergi, 1919–1933 yılları arasında İstanbul’da yayımlanan Hay Gin (Ermeni Kadın) dergisi ile Arşo’nun (Arşaluys Donikoğlu) günlüklerini bir araya getirerek Ermeni kadınların kendi dönemlerine bıraktıkları izlere bakıyor. Bir süreli yayının sayfalarında kamusal olarak dile getirilen düşünceler, tartışmalar ve talepler ile bir kadının kendi yaşamını kaydettiği kişisel defterler, sergide iki farklı anlatı ve belgeleme biçimi olarak yan yana geliyor.
Bu buluşmaya sanatçı Damla Sandal da özgün çalışmalarıyla katkıda bulunuyor. Sandal, Arşo’nun defterlerinden seçilen sayfaları ve görselleri çıkış noktası alarak nakışla yeniden yorumluyor. Yazılı belgenin el emeğiyle yeniden ele alınması, günlükleri yalnızca okunacak bir tarihsel kaynak olmaktan çıkararak serginin görsel anlatısının da bir parçası haline getiriyor.
Hafızanın Defterleri, dergi, günlük, yazı ve sanat üretimini aynı mekânda buluşturarak kadınların bıraktığı farklı kayıt biçimleri arasında yeni bağlantılar kurmayı ve bu belgeleri bugünün izleyicisiyle yeniden karşılaştırmayı amaçlıyor.
14 Kasım 2026 Cumartesi günü sona erecek olan sergiyle ilgili Vakıf Genel Kurul üyelerinden yazar Tülin Tankut’un yazısını sizlerle paylaşıyoruz:
Görülesi Bir Sergi
Beyoğlu Avrupa Pasajı’ndaki Aynalıgeçit Sergi Salonu 14 Ekim- 14 Kasım 2026 tarihleri arasında “Hay Gin’den Arşo’ya Hafızanın Defterleri” adlı sıradışı sergiye ev sahipliği yapıyor.
Sergi gezildiğinde neden sıradışı olduğu anlaşılıyor ama ben de bir izleyici olarak sergiyle gözlemlerimi okurlarla paylaşmak istedim.
Araştırmalara göre toplumsal cinsiyet, kadınların ve erkeklerin yaşam deneyimleri temelinde inşa edildiğinden günlük tutma pratiklerinde belirgin farklar vardır. Yazanın yaş, evli- bekar, ırk, din, etnisite, eğitim, sınıf gibi özellikleri; günlüğün yazıldığı ülke, tarihsel dönem vb. etmenler de günlük tutma motivasyonunu etkiliyor.
Arşo, aile içinde konuşulan ana dil ve kamusal alanda konuşulan resmi dili bir arada kullanabilmektedir. İki kültürlülük zenginlik olarak algılanır. Ancak günlüğü ana dilinde yazmak, insanın doğası gereği, duygu ve düşüncelerini daha derine inerek ifade etmesini kolaylaştırır. Kişi anadilindeki sözcükler, deyimler, kavramlardan yararlanır. Başkalarıyla paylaşmaktan çekindiği konuları, varsa sırları, gelecekle ilgili hayalleri, kendi kültürünün ritüelleri ve daha pek çok şeyi günlüğüne, onunla konuşur gibi rahatça yazabilir. (Anne Frank’in, “Sevgili Kitty”sini anımsayalım.) Ayrıca kadın olarak toplumsal yaşama hazırlanırken kurulu düzenin kadına yüklediği rolü, “dilsel alışkanlıkları”, yazarken zihninden silmiş olabilir. Gerçekliğe kendi yaşadığı, algıladığı biçimde yaklaşması onun biricikliğidir ve feminizm açısından değerlidir.
Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’ında yapılan özgün çalışmalardan biri de tarihte yer almamış kadınların özel yaşama dair yazılarının ortaya çıkarılmasıdır. Sergi Tanıtım Metni’nde de belirtildiği gibi, Vakfın koleksiyonlarında açık erişime sunulan 1919- 1933 yılları arasında İstanbul’da yayınlanan Hay Gin (Ermeni Kadın) dergisi, birey olarak kadını unutmuyor; Arşo’nun gündelik yaşamını, kişisel gözlemlerini içeren defterleri ise onun sesini gelecek kuşaklara duyuruyor. Sergide Hay Gin dergisinin sayfaları ve 1924 -2010 yılları arasında yaşamış Arşo’nun (Arşaluys Donikoğlu) günlükleri aracılığıyla Ermeni hemcinslerimizin 100 yıllık kamusal ve kişisel hafızasına dalmışken bir de bakıyoruz ki, bizi anlamlı bir sürpriz bekliyor!
Bilindiği gibi, modernizmin iki farklı disiplinin yan yana getirilemeyeceği savını, hiyerarşinin her türünü reddeden postmodern feminist sanat anlayışı dikkate almamıştır. Sanatçı Damla Sandal da, edebiyatı (Hay Gin dergisi metinleri), otobiyografiyi (Arşo’nun günlükleri) ve nakışı bir araya getirerek, birleştirilemez denilen disiplinleri bir araya getiriyor. Arşo’nun defterlerinden seçilen sayfaları ve görselleri sanatıyla yeniden yorumluyor.
Sonuç olarak sergi, izleyiciye verdiği düşünsel ve estetik hazzın yanı sıra, feminist sanatın dönüştürücü etkisini de hissettiriyor kanımca.
Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın, (Culture CIVIC Avrupa Birliği fonu desteğiyle) düzenlediği serginin küratörü Nilgün Kıvırcık, sanatçı Damla Sandal ve serginin düzenlenmesinde emeği geçen herkesi kutluyorum.
Tülin Tankut
